3.5 Rodzaje pytań

W ankietach, kwestionariuszach i testach psychologicznych możecie spotkać się z różnymi rodzajami pytań.

Pytania otwarte. O ile nie pytacie o liczbę, analiza odpowiedzi w takich pytaniach jest pracochłonna. Odpowiedzi wymagają kategoryzacji lub innego sposobu jakościowej analizy i musicie być pewni, że nie zniekształcicie w ten sposób uzyskanych wyników.

Ile ma Pan/Pani lat? Proszę wypisać nazwy stron i serwisów interentowych, z których korzysta Pan(i) codziennie. Proszę o wypisanie cech, które charakteryzują Pana/i dziecko.

Pytania wymagające wybrania JEDNEJ odpowiedzi z kafeterii

Jakie ma Pan/Pani wykształcenie?
a) podstawowe
b) zasadnicze zawodowe
c) średnie
d) wyższe

Jak duża jest miejscowość, w której mieszkasz?
a) wieś
b) miasto poniżej 20 tys. mieszkańców
c) miasto 20-100 tys. mieszkańców
d) miasto 100-200 tys. mieszkańców
e) miasto 200-500 tys. mieszkańców
f) miasto powyżej 500 tys. mieszkańców

Na jaki problem mogą napotkać respondenci odpowiadając na powyższe pytania? Jak można rozwiązać te problemy?

W Diagnozie Społecznej http://www.diagnoza.com w niektórych pytaniach dotyczących wykształcenia stosowana jest następująca kafeteria:

  1. Niepełne podstawowe
  2. Podstawowe
  3. Zawodowe
  4. Niepełne średnie
  5. Średnie zawodowe
  6. Średnie ogólnokształcące
  7. Niepełne wyższe (w tym pomaturalne)
  8. Wyższe

Pytania dopuszczające wybranie WIELU odpowiedzi z kafeterii

Które z wymienionych form aktywności fizycznej podejmowałeś/aś w ciągu ostatnich 7 dni? 1. spacery
2. bieganie
2. pływanie
3. jazda na rowerze
4. nordic-walking
5. fitness
6. jazda na rolkach

Czy dodalibyście do tego pytania pozycję “inne”?

Pytania z odpowiedzią na wielostopniowej skali

Wielostopniowa skala odpowiedzi pozwala badanemu na określenie, w jak dużym stopniu zgadza się on z podanym twierdzeniem. Przykładem takiego pytania jest np. pozycja ze skali Ten Item Personality Inventory (Gosling et al., 2003), w polskim przekładzie A. Sorokowskiej i wsp. (2014):

Spostrzegam siebie jako osobę lubiącą towarzystwo innych, aktywną i optymistyczną.

  1. zdecydowanie nie zgadzam się
  2. nie zgadzam się
  3. raczej nie zgadzam się
  4. trudno powiedzieć
  5. raczej zgadzam się
  6. zgadzam się
  7. zdecydowanie zgadzam się

Skalę złożoną z tego typu pytań, w której badani swoją postawę, nazywa się skalą Likerta. Pozycje w skali Likerta powinny spełniać kilka założeń, zainteresowanych odsyłam do podręcznika, z którego korzystamy na zajęciach (shaughnessy2002metody?), s. 152 lub tutaj: https://kpu.pressbooks.pub/psychmethods4e/chapter/constructing-surveys/. Często określenia “skala Likerta” używa się do określenia skali odpowiedzi w pojedynczych pozycjach (pytaniach) takich jak powyższe, ale jest to skrót myślowy i lepiej posłużyć się po prostu określeniem np. “skala siedmiostopniowa”.

Wielostopniowe skale odpowiedzi powinny być zrównoważone, tzn. powinny zawierać tyle samo pozycji pozytywnych i negatywnych. Niekiedy autorzy decydują się na użycie skali o parzystej liczbie pozycji, czyli pozbawionej odpowiedzi neutralnej. Takie rozwiązanie ma zarówno zalety, jak i wady.

Pytania z wykorzystaniem wizualnej skali analogowej

Wizualna skala analogowa wymaga od badanego zaznaczenia odpowiedzi na continuum między dwoma skrajnościami. Możemy w ten sposób zapytać np. o nasilenie odczuwanego bólu. Przykład wizualnej skali analogowej widoczny jest na obrazku poniżej.

Przykład wizualnej skali analogowej.

Figure 3.1: Przykład wizualnej skali analogowej.

3.5.1 Szczególne zagadnienia dotyczące pytań z kafeterią

Warto niekiedy dodać opcję “inne”, najlepiej z możliwością wpisania o jakie inne chodzi. Pamiętajcie jednak, że jeśli Wasza kafeteria nie będzie wyczerpująca, to porównywanie częstości występowania odpowiedzi wymienionych w kafeterii i zaliczonych do jakichś kategorii na podstawie opisu w pozycji “inne” jest bardzo ryzykowne. Czy wiecie dlaczego?

Ciekawa kwestia kolejności w kafeterii. W pytaniu takim jak powyżej przydatna może okazać się losowa rotacja pozycji w kafeterii. Pozwoli to uniknąć sytuacji, w której pierwsze pozycje w kafeterii są zaznaczane częściej niż pozostałe nie dlatego, że rzeczywiście powinno tak być, ale dlatego, że są na początku. Ma to znaczenie szczególnie w przypadku pytań z długą kafeterią, w których respondenci mogą poświęcać mniej uwagi końcowym pozycjom.

Nie wiem, trudno powiedzieć. Jeżeli tylko macie podejrzenia, że respondenci mogą mieć trudność z odpowiedzią na pytanie, zastanówcie się nad dodaniem opcjri “nie wiem” albo “trudno powiedzieć”. Pamiętajcie, że w pytaniach o fakty (np. wielkość mniejscowości zamieszkania) brak takiej opcji może spowodować, że dostaniecie odpowiedź niedokładną albo całkowicie losową.

Odmawiam odpowiedzi. Jeżeli tylko podejrzewacie, że jakieś pytanie może wzbudzić opór badanych, dodajcie opcję “odmawiam odpowiedzi”. Zawsze lepiej stracić odpowiedź w jednym pytaniu, niż całą ankietę.

Bibliografia

Gosling, S. D., Rentfrow, P. J., & Swann, W. B. (2003). A very brief measure of the Big-Five personality domains. Journal of Research in Personality, 37(6), 504–528. https://doi.org/10.1016/S0092-6566(03)00046-1
Sorokowska, A., Słowińska, A., Zbieg, A., & Sorokowski, P. (2014). Polska adaptacja testu Ten Item Personality Inventory (TIPI) – TIPI-PL – wersja standardowa i internetowa. WrocLab.