3.2 Czy mogę wykorzystać wybrany kwestionarusz?
3.2.1 Dlaczego o tym mówimy - podstawowe kwestie prawne
Kwestionariusze psychologiczne objęte są prawem autorskim. Prawem autora jest decydowanie o tym przez kogo i w jakim celu wykorzystany zostanie jego utwór. Zgodnie z obowiązującą w Polsce ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych utwór to “każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia” (Ustawa z Dnia 4 Lutego 1994 r. O Prawie Autorskim i Prawach Pokrewnych (Tekst Jednolity), 2021). Nie ma wątpliwości, że kwestionariusz psychologiczny stanowi utwór, a zatem podlega prawnej ochronie.
3.2.2 Tak zwane pola eksploatacji
Nie jestem prawnikiem, więc nie zamierzam mądrzyć się w tej kwestii :) Wydaje się, że w polskim prawodawstwie zagadnienie pola eksploatacji porusza art. 50 Ustawy o prawie autorskim (Ustawa z Dnia 4 Lutego 1994 r. O Prawie Autorskim i Prawach Pokrewnych (Tekst Jednolity), 2021). Zapamiętajcie praktyczą informację: drukowanie i rozpowszechnianie kwestionariusza za pomocą internetu to dwa odrębne pola eksploatacji. To, że autor zdecydował się rozpowszechniać swój kwestionariusz w formie arkusza do wydrukowania nie oznacza, że możecie go bez pytania autora o zgodę przerobić na internetowy formularz.
3.2.3 Licencje
Praktycznym sposobem informowania o tym, na jakie wykorzystanie danego utworu zgadza się jego autor jest podanie informacji o licencji. Np. na stronie https://www.badania.net/kwestionariusze-metody/ znajdziecie informację, że zamieszczone tam narzędzia udostępniane są na licencji CC, czyli Creative Commons. Jest to licencja, a właściwie grupa licencji, na podstawie których udostępniana jest większość materiałów np. na Wikipedii.
Dlaczego licencje Creative Commons są super? Dlatego, że wspierają szerokie dzielenie się materiałami i tworzenie wspólnego dobra. Ułatwiają współpracę i rozpowszechnianie wiedzy. Zachęcam to zajrzenia na stronę: https://creativecommons.org.
Licencje Creative Commons mają wiele wariantów. Możecie zapoznać się z nimi tutaj: https://creativecommons.org/choose/. Licencje CC mogą:
- wymagać lub nie podania autora oryginalnego utworu;
- pozwalać lub nie na rozpowszechnianie modyfikacji oryginalnego utworu;
- pozwalać lub nie na to, by inni wykorzystywali utwór w celach komercyjnych.
Starsze wersje licencji CC (3.0) miały swoje wersje wersje językowe (wydaje mi się również, że wersje te były dostosowane do poszczególnych jurysdykcji krajowych, ale nie wiem, w jaki sposób).
ĆWICZENIE
Treści udostępniane na stronie badania.net są udostępniane w oparciu o licencję CC BY-NC-SA 3.0 PL. Co musicie zrobić, by zgodnie z tą licencją wykorzystać w swoim badaniu on-line kwestionariusz udostępniony na stronie?
3.2.4 Wersja drukowana a wersja internetowa
Teoretycznie w momencie, w którym przenosimy kwestionariusz papier-ołówek na fomularz internetowy, tworzymy nową wersję kwestionariusza. Każda nowa wersja kwestionariusza powinna zostać poddana walidacji. Jednocześnie istnieją dane wskazujące na to, że wersje internetowe kwestionariuszy są równoważne wersjom papier-ołówek (Campbell et al., 2015; Muehlhausen et al., 2015). Pamiętajcie jednak, że nie musi tak być w przypadku każdego kwestionariusza. Im więcej różnic między wersją papier-ołówek i komputerową, tym większe ryzyko, że wersje te nie będą równoważne i np. nie będzie można porównywać uzyskanych z ich wykorzystaniem wyników.
3.2.5 Praktyczne zasady dla korzystających z kwestionariuszy
Kwestionariusze psychologiczne to utwory objęte prawem autorskim. Co to oznacza dla osób, które chcą z nich skorzystać?
- Pod żadnym pozorem nie możecie powielać (kserować, przerabiać na wersję on-line) kwestionariuszy, które rozpowszechniane są odpłatnie! Naruszacie w ten sposób autorskie prawo majątkowe. Z takich kwestionariuszy możecie korzystać tylko jeżeli kupicie arkusze testowe.
- Zweryfikujcie, w jaki sposób udostępniony został kwestionariusz, czy są dostępne dane o licencji.
- Jeżeli chcecie skorzystać z kwestionariusza udostępnionego w książce lub artykule naukowym, powinniście napisać do autorów i zapytać o zgodę.